|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|||||||
|
Parszat Chajej Sara
W zakończeniu tegotygodniowej parszy, parszat Chajej Sara, czytamy o końcu opowieści życia Awrahama. W Bereszit 25:1-19 czytamy o małżeństwie Awrahama z Keturą, która dała mu sześciu synów - Zimrana, Jokszana, Medana, Midjana, Jiszbaka i Szacha. Oni z kolei spłodzili synów, którzy stali się ojcami narodów. Dowiadujemy się również, że Awraham oddał całe dziedzictwo Icchakowi, ale dzieciom swoich pozostałych żon przesłał podarunki. W końcu czytamy, iż Awraham zmarł mając 175 lat. Icchak i Jiszmael pochowali go w grocie Machpela, gdzie pochowana została również Sara. Ostateczne przesłanie tego fragmentu jest takie, że Awraham pozostał człowiekiem pokoju i pojednania, że rzeczywiście stał się "ojcem wielu narodów" i że - jak obiecał Bóg - narody tego świata zostały pobłogosławione przykładem Awraham, pomimo różnych niedoskonałości i sprzeczności w jego charakterze. Nasza tradycja rabiniczna ceni Awrahama nie tylko za to, że był sprawiedliwym człowiekiem wartym bożego błogosławieństwa, ale również za jego młodzieńczy wigor. Raszi, cytując Bereszit Rabba, stwierdza, że w wieku 100 lat Awraham był pełen energii jak siedemdziesięciolatek, a gdy miał lat 70 był równie czysty od grzechu jak pięcioletnie dziecko. Nasi mędrcy różnią się jednak w opiniach na temat tego, kim była Ketura oraz co dokladnie oznacza słowo "konkubina". W swoim przełomowym komentarzu "In the Image of God" ortodoksyjna feministka Judith Antonelli zauważa, że Raszi, Zohar oraz Bereszit Rabba wierzą, iż Ketura to tak naprawdę Hagar. Zohar stwierdza, że kiedy Awraham porzucił Hagar, zaczęła ona oddawać cześć bożkom - "ale ponownie związała się z życiem cnoty, stąd jej imię Ketura". Stało się to właśnie, kiedy Awraham wziął ją za żonę - zmiana imienia jest znakiem teszuwy. Ibn Ezra i Nachmanides sądzili, że Ketura nie była Hagar. W przeciwieństwie do Hagar, Ketura była żoną, a nie konkubiną Awrahama. Słowa "wajikach isza" w Bereszit 25:1 ich zdaniem oznaczają, że Awraham pojął ją za żonę. Nachmanides pyta, dlaczego po śmierci Sary Awraham nie szukał żony wśród swoich, jak w przypadku Icchaka, a związał się z Keturą, Kanaanejką. Wedle Nachmanidesa było tak dlatego, iż Awraham chciał chronić potomstwo Icchaka i zapewnić, że to ono będzie kontynuować przymierze. Komentatorzy, klasyczni i dziejsi, mają różne opinie co do tego, które z kobiet Awrahama były jego żonami, a które konkubinami. Zdaniem Rasziego jedynie Sara była naprawdę żoną Awrahama, jako że tylko ona otrzymała kontrakt małżeński. Raszi sądzi zarazem, że Ketura i Hagar były jedną i tą samą osobą, stąd też wniosek, że Awraham miał także tylko jedną konkubinę. Zohar stwierdza, że słowa "synowie konkubin" odnosi się do synów Ketury, która była konkubiną Awrahama już wcześniej, jako Hagar. Jak słusznie zauważa Judith Antonelli najważniejsze jest to, że Jiszmael oraz sześciu synów otrzymali podarunki, ale nie dziedzictwo. Jedynie Icchak był prawdziwym spadkobiercą Awrahama. Wiele napisano na temat tego, jakie podarunki przekazał Awraham swoim pozostałym synom. Raszi przedstawia dwa wyjaśnienia. Wedle pierwszego, rabini w Misznie nauczają, iż Awraham przekazał im nazwy rzeczy nieczystych, aby zapobiec bałwochwalstwu i czarom. Drugie wyjaśnienie mówi, że podarkami były przedmioty, które Awraham otrzymał po wzięciu za żonę Sary - wedle tej możliwości Awraham nie chciał czerpać żadnej osobistej korzyści z owych podarunków. Niezależnie od szczegółów jest jasne, że chojność Awrahama obejmowała również tych jego synów, którzy nie byli urodzeni z Sary. Rozmaite są także komentarze dotyczące tego, że Awraham został pogrzebany wspólnie przez Icchaka i Jiszmaela. Z jednej strony Raszi przywołuje talmudyczną tradycję (B. Baba Batra 16b), wedle której Jiszmael dokonał teszuwy i poddał się dominacji swego brata. Z drugiej strony, liberalny działacz społeczny, rabin Arthur Waskow interpretuje tę opowieść jako moment prawdziwego pojednania - Bereszit 25:9 to bowiem pierwsze zdanie, w którym zarówno Icchak i Jiszmael są nazwani synami Awrahama. Co więcej, w Bereszit 25:11 czytamy, że Icchak zamieszkał obok Beer Lachai Roi - obok Studni Żyjącego, Który Widzi, tej samej studni, która została objawiona Hagar na pustyni. Warto zastanowić się nad tymi wersami i komentarzami, aby pogłębić nasz związek z przymierzem pomiędzy Bogiem, Awrahamem i Sarą oraz z samym Awrahamem jako wzorem pokoju, zrozumienia i powiązania ze wszystkimi kulturami i wszystkimi narodami. Ken jehi racon. Rabin Burt Schuman
(tłum. BK) |
