Artykuł poświęcony pamięci Goldy Meir

Artykuł poświęcony pamięci Goldy Meir Patryk Czarniecki

Golda Meir, premier Izraela w pięcioleciu 1969 -  1974, była jedną z najpowszechniej podziwianych kobiet dwudziestego wieku i zarazem jednym z najgoręcej uwielbianych przywódców politycznych. Chociaż niekiedy krytykowano ją za zbyt późną reakcję na niespodziewany atak egipski, od którego rozpoczęła się Wojna Jom Kippur w 1973r., większość Izraelczyków widziało w niej matkę narodu i symbol pokoju.


golda_m.1.jpg

Golda Meir
 
 

Golda Meir urodziła się 3 maja 1898 r. w Kijowie, jako Golda Mabowitz.  Pierwsze lata życia spędziła w Pińsku na Białorusi. Życie w carskiej Rosji zapamiętała jako skrajnie trudne, naznaczone ubóstwem, głodem, zimnem, prześladowaniami i całkowitym brakiem perspektyw. Od ósmego roku życia przebywała w Ameryce, w Milwaukee, gdzie ojciec Goldy pracował jako stolarz, a matka prowadziła sklep spożywczy.   W wieku czternastu lat zaangażowała się w działalność lokalnego odłamu Poale Zion (syjonistycznej organizacji robotniczej). Uczyła się dobrze, konserwatywni rodzice nie godzili się jednak z jej zamiarami kształcenia się powyżej elementarnego poziomu i zostania nauczycielką. Pragnąc mimo wszystko zrealizować swoje plany, czternastoletnia Golda uciekła z rodzinnego domu w Milwaukee do siostry, do Kolorado. Tam poznała przyszłego męża, Morrisa Meyersona biednego malarza szyldów, również emigranta z Rosji. Zgodziła się na małżeństwo z nim po warunkiem, że wyjadą do Palestyny. Jako osiemnastolatka Golda powróciła do Milwaukee, gdzie kontynuowała naukę, uczyła dzieci emigrantów i prowadziła kursy dla dorosłych. Równocześnie czynnie zaangażowała się w krzewienie idei syjonistycznych. Pod wpływem Dawida Ben Guriona, który odwiedził Milwaukee poszukując zwolenników dla swoich syjonistycznych koncepcji w 1921 r. Golda wyjechała do Palestyny, wraz z dość niechętnym temu przedsięwzięciu mężem Morrisem. Pierwsze trzy lata spędzili w niewielkim kibucu Merhavia. Trudne warunki i ciężka praca nie stłumiły jej predyspozycji przywódczych, została przedstawicielką kibucu w Bengurionowskiej Generalnej Federacji Pracy, Histadrut. Wykazywała wielkie zdolności organizatorskie, odznaczała się szybkim podejmowaniem decyzji i prawidłową oceną sytuacji, co zyskało jej uznanie u przywódców Partii Pracy. Ponieważ Morris nie był w stanie zaadoptować się w pionierskich warunkach życia w kibucu, małżonkowie przenieśli się najpierw do Tel Awiwu, później do Jerozolimy. Golda sprawowała coraz wyższe funkcje we władzach Histadrutu: w 1928 r. została sekretarzem rady organizacji. W tym okresie zaczęła żyć z mężem w separacji, chociaż prawnie nigdy się z nim nie rozwiodła. W 1930 r. znalazła się w gronie założycieli Partii Pracy, Mapai. Golda była już wtedy bardzo wpływową osobistością, znaną z doskonałych umiejętności pracy w grupie, odpowiedzialności i szybkiego uczenia się. Po aresztowaniu w 1946 r. większości żydowskich przywódców przez brytyjskie władze mandatowe, Golda stanęła na czele wydziału politycznego Agencji Żydowskiej. Prowadziła negocjacje z Brytyjczykami i poufne rozmowy z królem Jordanii Abdullahem. W czasie wojny o niepodległość osobiście udała się do Stanów Zjednoczonych, gdzie zebrała pięćdziesiąt milionów dolarów. Komentując po latach efekty tej wyprawy, Ben Gurion powiedział: Każdy, kto w przyszłości zechce spisywać dzieje tego państwa, będzie musiał zaznaczyć, że zapewne w ogóle nie zdołałoby ono powstać i przetrwać, gdyby nie pieniądze, jakie zdobyła pewna żydowska kobieta.

W 1949 r. po ośmiomiesięcznym pobycie w Moskwie gdzie pełniła funkcję pierwszego ambasadora państwa Izrael w ZSRR, Golda została wybrana do pierwszego Knesetu. Była deputowaną do 1974 r., ponadto w okresie od 1949 do 1956 r. pełniła funkcje ministra pracy w gabinecie Ben Guriona. Ten okres Golda nazywała swoimi siedmioma dobrymi latami. Wprowadziła programy społeczne m.in. zapewniające państwową opiekę ludziom ubogim, nadzorowała sprawę integracji ponad miliona imigrantów. W połowie lat pięćdziesiątych, na prośbę Ben Guriona, zmieniła nazwisko z Meyerson na brzmiące bardziej po hebrajsku: Meir. W okresie kryzysu sueskiego z 1956 r. została izraelskim ministrem spraw zagranicznych  i przez następne dziesięć lat była głosem Izraela na arenie międzynarodowej. Starała się wyciągnąć maksymalne korzyści z militarnego zwycięstwa z kampanii sueskiej. Wystąpiła z inicjatywą wdrożenia międzynarodowych programów pomocy technologicznej i ekonomicznej dla nowo powstających krajów Afryki. 

 

golda_m.3.jpg

Golda Meir, fotografia z 1960r.

 
 
W 1966 r. Golda Meir wycofała się z aktywnego życia politycznego, miała już wówczas blisko siedemdziesiąt lat i oprócz problemów zdrowotnych czuła się zmęczona długoletnią nieprzerwaną służbą publiczną. Pod koniec lat sześćdziesiątych, w okresie kadencji Lewiego Eszkola jako szefa rządu, ograniczała się jedynie do propagowania pokojowych intencji Izraela na forum międzynarodowym i mobilizowania Żydów amerykańskich do ekonomicznego i moralnego wspierania państwa izraelskiego. W 1968 r. na okres ośmiu miesięcy Golda objęła stanowisko sekretarza generalnego partii Mapai. Jej głównym zadaniem stała się odbudowa partii po rozłamie. Kiedy Lewi Eszkol zmarł nagle w lutym 1969 r. Meir niemal jednogłośnie została mianowana przez rządząca Partię Pracy do objęcia funkcji premiera. Meir niechętnie przyjęła to stanowisko, okazała się jednak silnym i doświadczonym politykiem.  Założeniem jej polityki zagranicznej na pierwsze pięć lat było zapewnienie pokoju wszelkimi możliwymi środkami. Podkreślała, że Izrael gotów jest do negocjacji, bez żadnych warunków wstępnych. Dla uzyskania pokoju Izrael mógłby wycofać się z nowego terytorium w swoje ostateczne, bezpieczne granice, pod warunkiem zatrzymania Wzgórz Golan, Zachodniego Brzegu, Strefy Gazy, pasa lądowego pomiędzy Ejlatem a Szarm el-Szejk oraz utrzymania zjednoczonej Jerozolimy jako swojej stolicy.  

W 1973 r. Meir rozważała ewentualność zarządzenia pełnej gotowości bojowej dla armii Izraela, zrezygnowała jednak z podjęcia takiej decyzji kierując się sugestiami członków swego gabinetu. Nie mogła sobie wybaczyć tego kroku, kiedy w święto Jom Kippur wybuchła wojna. Dzięki heroicznej postawie izraelskich żołnierzy,  a także zmasowanym amerykańskim dostawom broni, Izrael skutecznie przeciwstawił się agresji.

Chociaż specjalna komisja, która badała przyczyny braku przygotowania armii izraelskiej do wojny Jom Kippur, oceniła pozytywnie działania Goldy Meir, ona sama nie wybaczyła sobie tego błędu. Zdawała sobie sprawę, że zwycięstwo militarne Izraela było jednocześnie przegraną polityczną i że Arabom udało się zniszczyć status quo lat 1967-73. Zrezygnowała z funkcji premiera w kwietniu 1974 r.

 

golda_m.2.jpg

Margaret Thatcher rozmawia z byłą premier Izraela Goldą Meir (z lewej) w Tel Awiwie, w kwietniu 1976 r.

 
 
Meir miała bardzo krytyczny stosunek do izraelsko – egipskiego porozumienia osiągniętego we wrześniu 1978 r. w Camp David. Golda Meir zmarła 8 grudnia 1978 roku, została pochowana na Wzgórzu Herzla, w Jerozolimie.        

Golda Meir, urodzona w Rosji, wychowana w Ameryce, zdobywająca pierwsze polityczne doświadczenie w administrowanej przez Brytyjczyków Palestynie, pracowała dla żydowskiej ojczyzny, jaką był dla niej Izrael w niezwykle trudnych, pionierskich latach. W równie trudnym czasie zagrożenia i agresji rządziła Izraelem. Potrafiła stanąć na czele armii i skutecznie bronić swego kraju, równocześnie nie zapominając, że tym, co dla niego najlepsze, może być tylko trwały pokój.       

 

Przy pisaniu powyższego artykułu korzystałem z książek autorstwa; Geoffreya Wigodera pt. „Słownik biograficzny Żydów” (tytuł oryginału: „Dictionary of Jewish Biography”) wydanej w 1998 roku w Warszawie przez Wydawnictwo Da Capo, Michaela Shapiro pt. „Stu Żydów którzy mieli największy wpływ na dzieje ludzkości” (tytuł oryginału: „The Jewish 100. A ranking of the most influential Jews of all time”) wydanej w 1997 roku w Warszawie przez Wydawnictwo Rachocki i Spółka oraz z zasobów dostępnych w Internecie.

 

Adres e-mail autora: patryk.czarniecki@gmail.com

Luty 2015.