Ochrona zabytków żydowskich w Polsce

Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego działa w kraju, w którym przez tysiąc lat mieszkali i tworzyli Żydzi, wzbogacając i pomnażając zasoby kultury materialnej i duchowej. Do dzisiaj, niemal na każdym kroku napotykamy materialne ślady tej obecności w postaci opuszczonych synagog, szkół, cmentarzy. Budynki te, często zaniedbane i w bardzo złym stanie, są obiektami o wielkiej wartości zarówno historycznej jak i artystycznej; stanowią one wspólne dziedzictwo wszystkich Żydów - mieszkających w Polsce i za granicą.

Zadaniem postawionym przed Fundacją przez jej założycieli - Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP (ZGWŻ) i Światową Organizację Żydowską ds. Restytucji (WJRO) - jest właśnie ochrona tych unikalnych pamiątek wspólnej historii.

Pani Monika Krawczyk, dyrektor Fundacji, poinformowała nas o wybranych projektach zabezpieczania i renowacji zabytków żydowskich. Przede wszystkim chodzi oczywiście o cmentarze, ponieważ ich losy były i są dramatyczne, a to tak naprawdę jedyne dziedzictwo które ma znaczenie religijne i jest fundamentalnie ważne z punktu widzenia prawa żydowskiego.

Bydgoszcz - niebawem zamontowana zostanie tablica upamiętniająca synagogę i społeczność Żydów w Fordonie.

Dubienka - 15 maja 2005 planowane jest rozpoczęcie prac budowlanych mających na celu zabezpieczenie cmentarza.

Frampol - 12 kwietnia 2005 r. przedstawiciel Fundacji spotkał się z Burmistrzem Frampola. Podczas spotkania poruszona została sprawa frampolskiego cmentarza żydowskiego, który jest miejscem męczeństwa ludności żydowskiej z czasów II wojny światowej. Wspólnie z władzami miasta złożyliśmy wniosek do Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa o dofinansowanie działań mających na celu uporządkowanie terenu i godne upamiętnienie miejsca eksterminacji ludności żydowskiej.

Ilza - pozwolenie na budowę ogrodzenia ma być wydane w najbliższym czasie, potem ruszy budowa.

Józefów Biłgorajski - 12 kwietnia 2005 r. odbyło się spotkanie z Burmistrzem Józefowa oraz przedstawicielem Wydziału Geodezji w Starostwie Powiatowym w Biłgoraju. Tematem spotkania była sprawa cmentarza żydowskiego znajdującego się na terenie Józefowa. Lokalne władze zobowiązały się do uporządkowania terenu cmentarza, pięknie położonego na wzgórzu. Pozostaje jeszcze do rozwiązania ważna kwestia, jaką jest brak drogi dojazdowej do cmentarza. Burmistrz zadeklarował pomoc przy rozwiązaniu tego problemu. Mamy nadzieję, że po uporządkowaniu cmentarz stanie się ważnym punktem na szlaku turystycznym po Roztoczu.

Kolno - w fazie projektowej jest projekt ogrodzenia cmentarza.

Kozienice - w realizacji jest budowa ohelu Koźnic Maggid.

Lesko - 20 kwietnia 2005 r. Fundacja podpisała porozumienie z władzami samorządowymi Miasta i Gminy Lesko. Dzięki ugodzie, Miasto Lesko nadal będzie korzystać z posesji po zburzonej mykwie, na której znajdują się urządzenia techniczne niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania miasta. Piękna leska synagoga będzie nadal użytkowana przez miasto i będą się w niej odbywać imprezy kulturalne, w tym poświęcone tematyce żydowskiej.
Współpraca Fundacji i władz Leska będzie kontynuowana przy różnego rodzaju wydarzeniach kulturalnych m. in. przy organizowaniu cyklicznych imprez o tematyce żydowskiej, które będą się odbywały w leskiej synagodze, a także przy przywróceniu godnego wyglądu żydowskiemu cmentarzowi. Burmistrz zadeklarował, że miasto jeszcze przed sezonem turystycznym przeprowadzi niezbędne prace porządkowe. Ugoda z władzami Leska to kolejne modelowe rozwiązanie, które nie tylko rozwiązuje problemy związane z mieniem pożydowskim, ale również służy dialogowi międzykulturowemu i rozwojowi regionu.

Łomża - stały projekt koszenia trawy i innych porządków na terenie cmentarza.

Mszczonów - budowa ogrodzenia. Dwie ściany już stoją, dwie pozostałe są w fazie projektowej, ponieważ ogrodzenie od ulicy ma być okazałe z uwagi na ohel cadyka.

Olsztyn - uporządkowano teren cmentarza (tam nie ostała się ani jedna macewa).

Siemiatycze - w przygotowaniu jest tablica pamiątkowa (synagoga).

Słupsk - w końcowej fazie projektowej jest budowa pomnika upamietniającego synagogę i ostatniego rabina w Słupsku.

Strzegom - Na początku marca 2005 r. nasza Fundacja uporządkowała teren cmentarza w Strzegomiu. Podczas prac zostały poprzycinane drzewa i krzewy. Z ciekawostek - ostatni pochówek na strzegomskim cmentarzu miał miejsce 15 lat temu.

Zakopane - trwają prace formalnoprawne nad odzyskaniem drugiej połówki terenu cmentarza, która nigdy nie była właśnością gminy żydowskiej (mimo grobów). Potem będzie budowana dalsza część ogrodzenia; [o cmentarzu żydowskim w Zakopanem czytaj także ].

Zamość - 15 lutego 2005 r. Dyrektor Fundacji Monika Krawczyk i Główny Rabin Polski Michael Schudrich spotkali się z prezydentem Zamościa, Marcinem Zamoyskim. Podczas spotkania zostały poruszone kwestie związane z zabytkami kultury żydowskiej w Zamościu; szczegółowo omówiona została sprawa współpracy przy rewitalizacji renesansowej synagogi zamojskiej.

Chcielibyśmy, by budynek synagogi służył społeczności lokalnej, aby był znakiem wielokulturowego dziedzictwa Zamościa i miejscem pamięci o zamojskich Żydach. Dlatego podczas spotkania zaproponowaliśmy, by w synagodze znalazło miejsce zarówno muzeum żydów zamojskich, jak i lokalne organizacje pozarządowe, zajmujące się kulturą i dialogiem wielokulturowym. Pan Prezydent zgodził się, że zamojska synagoga powinna w przyszłości stać się miejscem spotkań i autentycznego dialogu Polaków i Żydów. Aktualnie trwa opracowywanie dokumentacji potrzebnej do remontu budynku.

Zielona Góra - stałym porządkowaniem cmentarza zajmują się harcerze, w zamian za co mogą korzystać z dawnego domu przedpogrzebowego.

Ponadto trwają prace dokumentacyjne dotyczące cmentarzy w Wysokim Mazowieckim, Iwaniskach, Przasnyszu, Jarosławiu, Łęcznej i Białymstoku.

Więcej o projektach realizowanych przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego dowiedzieć się można na stronie Fundacji: www.fodz.pl