Eleonora Bergman, b. dyrektorka ŻIH, odznaczona Legią Honorową.

Eleonora Bergman, b. dyrektorka ŻIH, odznaczona Legią Honorową. Dyrektorka Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie w latach 2007-2011 Eleonora Bergman została w czwartek odznaczona Legią Honorową za zasługi na rzecz ochrony dziedzictwa żydowskiego w Polsce. Order wręczył ambasador Francji Pierre Buhler.

 

 

Przemówienie z okazji wręczenia odznaczeń 

Kawalera Orderu Legii Honorowej pani Eleonorze Bergman, 

(Rezydencja Francji, dnia 25 października 2012)

 

 

 

Szanowny Panie Premierze 

Szanowna Pani Minister 

Szanowny Panie Ministrze 

Szanowny Panie Marszałku 

Szanowna Pani Dyrektor, 

Szanowny Panie Doktorze, 

 

Szanowni Państwo, Drodzy Przyjaciele, 

Zebraliśmy się dzisiaj, by złożyć hołd wybitnym polskim osobistościom, pani Eleonorze Bergman i panu Markowi Pliszkiewiczowi, którym Francja przyznała odznaczenia Orderu Legii Honorowej i Państwowego Orderu Zasługi. 

Order Legii Honorowej został ustanowiony w tysiąc osiemset drugim roku (1802) przez Napoleona Bonaparte, a Narodowy Order Zasługi przez generała de Gaulle’a w tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym trzecim roku (1963). Te dwa francuskie odznaczenia państwowe są przyznawane w uznaniu zasług osobistościom, które wniosły szczególny wkład w oddziaływanie Francji oraz szerzenie wartości uniwersalnych, których Francja broni i które propaguje. 

 

* * *

Szanowna Pani Dyrektor, droga Eleonoro Bergman, 

Urodziła się Pani w Łodzi, a studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym pierwszym (1971) roku uzyskała Pani dyplom wieńczący te studia. 

Po studiach poświęca się Pani ochronie historycznego dziedzictwa polskiego, jako badacz i kierownik projektu w Pracowniach Konserwacji Zabytków w Polsce, przez ponad dziesięć lat. 

W tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym ósmym (1988) roku dołącza Pani do zespołu w biurze Konserwatora Zabytków w Warszawie, gdzie zajmuje się Pani dziedzictwem żydowskim i prowadzi Pani badania naukowe dotyczące ochrony i renowacji nekropolii żydowskich, co stanowi zadanie ogromne, bo wiele z tych cmentarzy jest całkowicie opuszczonych. 

Później rozpoczyna Pani pracę w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie, następnie zostaje Pani zastępcą dyrektora, a potem dyrektorem tej placówki. 

Dysponując ogromną wiedzą na temat spuścizny żydowskiej w Polsce, wygłasza Pani na całym świecie liczne wykłady poświęcone temu wyjątkowemu dziedzictwu, tym niezliczonym synagogom, które niegdyś wpisywały się w polski pejzaż, cmentarzom, które jeszcze dzisiaj świadczą o niezatartych śladach pozostawionych na przestrzeni wieków na tej ziemi przez polskich Żydów i o znaczeniu ochrony tych miejsc, kryjących w sobie część polskiej i europejskiej pamięci. 

Była Pani konsultantem przy renowacji żydowskiej nekropolii w Wyszkowie – rodzinnym mieście Mordechaja Anielewicza. Przed wojną, połowę mieszkańców miasta stanowili Żydzi, którzy zostali zgładzeni przez nazistów. Była Pani także konsultantem przy odrestaurowaniu cmentarza w Ożarowie, jednej z najstarszych żydowskich nekropolii w Polsce. Wniosła Pani również ogromny wkład w odnawianie kamienic przy ulicy Próżnej, jedynej ulicy żydowskiego getta, która ocalała w Warszawie. 

W roku dwa tysiące pierwszym (2001) w Berlinie, a rok później w Nowym Jorku, była Pani komisarzem wystawy prezentującej archiwum Ringelbluma, którego pełne wydanie Pani przygotowała i które ze względu na uniwersalność i doniosłość dla dziejów ludzkości zostało wpisane przez UNESCO na listę „Pamięci Świata”. 

Jako członek Rady Fundacji Auschwitz-Birkenau zaangażowała się Pani również w szerzenie pamięci o Zagładzie wśród młodych pokoleń całego świata. 

Jest Pani ponadto autorką kilku prac poświęconych historii i architekturze synagog w Polsce. 

Pani Dyrektor, szanowna Pani Eleonoro Bergman, należy Pani do grona najwybitniejszych specjalistów w zakresie dziedzictwa żydowskiego w Polsce. Piastując poszczególne funkcje potrafiła Pani wyeksponować jego bogactwo i wielowiekowe dzieje, a także jego udział, nadal obecny, nadal widoczny, w polskim dziedzictwie historycznym. 

Pani wyjątkowe i niezawodne zaangażowanie na rzecz zachowania i ponownego odkrywania tej spuścizny kulturowej, która nie należy jedynie do Polski, która nie należy jedynie do Europy, ale do całej ludzkości, sprawia, że zasługuje Pani na przyznane dzisiaj przez Francję odznaczenie Orderem Legii Honorowej. 

Eleonora Bergman, au nom du Président de la République, nous vous faisons chevalier de la Légion d’Honneur. 

 

* * *

 

 

 

 

Eleonora Bergman. dziekując za przyznane odznaczenie powiedziała, że Emanuel Ringelblum, patron ŻIH, zawsze uważał historię Żydów polskich za integralną część dziejów Polski. "Pracując w ŻIH nad Archiwum Ringelbluma mam świadomość tego, jak wiele zdołała zrobić garstka ludzi w tak trudnych do wyobrażenia warunkach w warszawskim getcie, aby przechować pamięć i tworzyć świadectwa przeszłości. Abyśmy pamiętali zarówno jak ci ludzie ginęli, ale także jak wielka i wspaniała była kultura, do której twórcy archiwum należeli" - powiedziała. 

Według niej, praca żydowskich dokumentalistów nad stworzeniem archiwum to ogromne zobowiązanie do działania dla współczesnych. "Odczuwam to zwłaszcza mieszkając w Warszawie, gdzie tyle śladów dawnej obecności Żydów zostało kompletnie zatartych" - tłumaczyła. 

Na zakończenie dodała, że szczególnie bliska jest jej maksyma obecna w starych pismach żydowskich mędrców, która brzmi: "Pracy jest wiele, dzień jest krótki. Nie jesteś zobowiązany skończyć tej pracy, ale nie możesz jej przerwać". 

 

***

 

Eleonora Bergman (ur. 1947) jest z wykształcenia historykiem architektury. Po ukończeniu studiów architektonicznych na Politechnice Warszawskiej pracowała w Instytucie Urbanistyki Architektury. Następnie, jako współpracowniczka Instytutu Sztuki PAN, prowadziła badania nad zabytkami architektury w całej Polsce. 

W 1991 r. rozpoczęła pracę w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie. Zajmowała się przede wszystkim badaniem historii i dokumentowaniem zabytków żydowskiej architektury sakralnej. 

W 1997 r. doktoryzowała się w Instytucie Historii Sztuki UW. W 2007 r. objęła stanowisko dyrektorki ŻIH (jej poprzednikiem był Feliks Tych). Pełniła je do 2011 r., kiedy to dyrektorem placówki został Paweł Śpiewak. 

Bergman ma w dorobku wiele publikacji naukowych - od artykułów po monografie. Jest autorką m.in. książek: "Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce: katalog" (1996; wspólnie z Janem Jagielskim), "Nurt mauretański w architekturze synagog Europy Środkowo-Wschodniej w XIX i na początku XX wieku" (2004) i "+Nie masz bóżnicy powszechnej+ Synagogi i domy modlitwy w Warszawie od końca XVIII do początku XXI wieku" (2007). 

Historia ŻIH sięga 1947 r., kiedy to w miejsce działającej od 1944 r. Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej powstało Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. W latach 1994-2008 placówka działała pod nazwą Żydowski Instytut Historyczny - Instytut Naukowo-Badawczy. W jej miejsce, 1 stycznia 2009 r., powołano do życia Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma. 

Jako państwowa instytucja kultury ŻIH zajmuje się pogłębianiem i upowszechnianiem wiedzy o historii i kulturze Żydów, zwłaszcza Żydów polskich. Prowadzi badania naukowe. Zadaniem Instytutu jest także wspomaganie działań przyczyniających się do ochrony i upamiętniania dziedzictwa Żydów polskich. W istniejącym od 1947 roku Żydowskim Instytucie Historycznym zgromadzono i badano bezcenne zbiory stanowiące spuściznę dawnej społeczności Żydów polskich. Najcenniejszą kolekcją jest konspiracyjne archiwum warszawskiego getta, znane pod nazwą Archiwum Ringelbluma. 

W trakcie czwartkowej uroczystości odznaczony został także Marek Pliszkiewicz, dyrektor Centrum Badań i Studiów Europejskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Francuski ambasador uhonorował go Orderem Zasługi w stopniu oficera za zaangażowanie na rzecz zbliżenia kultur prawnych, francuskiej i polskiej, w zakresie prawa pracy, jak również za zasługi w promowaniu frankofonii w Polsce. 

 

 

PAP, Ambasada Francji